Görkemli bir mücadele, mütevazı bir yaşam
Latin Amerika siyasal tutarlılığın ve dürüstlüğün tüm dünyada sembolü olmuş Tupamaro gerillasının ölümünün yasını tutuyor.
Eski Uruguay devlet başkanı Jose “Pepe” Mujica 13 Mayıs 2025 Salı günü 89 yaşında, ölümcül safhaya gelmiş yemek borusu kanseriyle mücadele ettiği Montevideo’daki çiftliğinde hayatını kaybetti. Yanı başında eşi Lucia Topolansky vardı.
Her ne kadar Mujica seçim siyasetinden uzaklaşmış olsa da Halkın Katılımı Hareketinin kitle çalışmasında aktif rol oynuyordu, yaşamının sonuna kadar da Latin Amerika solunda önemli bir isim olmaya devam etti. İkonik lider, Uruguay’ı 2010’dan 2015’e kadar yönetti. Mujica genciğinde, ’60’lar ve ’70’lerde, diktatörlüğe karşı kent direnişlerindeki cesur eylemleriyle bilinen Ulusal Kurtuluş Hareketi Tupamaros’a üyeydi.
Hayatının yaklaşık 13 yılını hapiste geçirdi. Mujica 1970’lerin başından 1985’e kadar, Uruguay’da askerî diktatörlük sürerken birçok kez yakalanıp içeri atıldı. Ağır koşullara göğüs gerdi, içeride olduğu zamanın çoğunu hücre hapsinde geçirdi.
Çıktığında parti siyasetine girdi. Mujica başkan olarak aşırı mütevazı yaşam tarzıyla, yoksullukla mücadelesinde ve toplumsal eşitliği önceleyişiyle tüm dünyada herkesin dönüp baktığı bir isme dönüştü.
SARSILMAZ TOPLUMSAL BAĞLILIĞINA İLK ADIMLAR
1935’te Montevideo’da doğan Mujica gençliğinin çoğunu kırsalda çalışarak geçirdi. 1960’larda tarım ve toplumsal sorunlarla ilgilenmesi onu siyasete itti. Tüm bunlar Uruguay’ın ekonomisinin durağanlaşarak orta ve alt sınıfları vurmaya başladığı bir dönemde gerçekleşti.
1962’de Mujica Ulusal Parti’yi bırakıp Küba devriminden etkilenen bir Marksist yönelime sahip şehir gerilla hareketi Tupamaraos’a katıldı. Burada vekil, başkan yardımcısı ve ömür boyu hayat yoldaşı olacak Lucia Topolansky ile tanıştı.
Mujica gerilla eylemlerine katıldı ve birçok kez tutuklandı, sonuncusu diktatörlüğün geldiği 1972 yılında oldu. 1985’te Uruguay’ın demokrasiye dönmesiyle bırakılana kadar cezasının çoğunu hücre hapsinde geçirdi. Bu tecrübe gelecek yıllarda iletişim ve toplumsal barış konularına daha fazla odaklanmasına neden olacaktı.
Mujica bırakıldığında seçim siyasetine girdi. Diğer eski gerillalar ile birlikte Halkın Katılımı Hareketini kurdular, bu hareket, 1970’lerde kurulan sol koalisyon Geniş Cephenin parçası oldu.
Mujica 1995’te yasama meclisine seçildi, 1999’da ise senatör oldu. Bu dönemde kentli işçiler ve çiftçilerin gayriresmi emeğinin tanınması ve sosyal güvenliklerinin iyileştirilmesine katkı sağladı. 2005’ten 2008’e kadar Tabare Vazquez’in hükümetinde tarım bakanlığı yaptı. Kusursuz itibarı ve artan popülerliği ona 2010 yılında devlet başkanlığını getirdi.
LATİN AMERİKA BOYUTU
2010’dan 2015’e kadar süren başkanlığında Mujica toplumsal çeşitlilik ve refah politikaları uyguladı. İlerici yaklaşımının kritik bir örneği, 2013 yılında yasalaşan Eşit Evlilik Yasasının bir maddesidir. “Birlikte Planı” en yoksul aileler için barınma şartlarının geliştirilmesine odaklanırken, “Eşitlik Planı” ise korunmaya ihtiyacı olan çocuklara sahip ailelere finansal destek verilmesini sürdürüyordu. Her ne kadar Mujica büyük eğitim reformunu tamamlayamasa da hükümet döneminde Uruguay ekonomisi büyümeye devam etti, yoksulluk ise adım adım geriledi.
Uruguay’ın üretebildiği ürün çeşitliliğini artırırken tarım yatırımlarını bırakmadı, ülkenin gıda ihracatçısı olarak konumunu güçlendirdi. En çığır açan girişimlerinden biri 2013’te Uruguay’ı dünyada kenevirin üretim satış ve tüketimini yasallaştıran ilk ülke yapması oldu.
Uluslararası alanda Mujica diplomatik denge gözetme ve jeopolitik çelişkileri çözebilmek için diyaloğu artırma girişimlerinde oldu. Liderliği döneminde Uruguay’ın Güney Ortak Pazarı ve Güney Amerika Ülkeleri gibi bölgesel örgütlerdeki rolünü güçlendirdi.
SADELİKLE PARLAYAN SİYASETÇİ
Mujica başkanlık döneminin ardından da hem uluslararası hem de ulusal siyasette aktif olmaya devam etti, karizması ve bilgeliğiyle etkin bir aktör oldu. Çeşitli forumlarda ve kurumsal düzlemlerde emperyalizme karşı, halkların bağımsızlığı için mücadeleyi yürekten savunmaya devam etti. Mütevazı yaşam tarzı ve çevresel sorunlara yönelik çabası ile bilinen Mujica hem dünya liderlerini hem de halkları daha insani ve daha az tüketici bir mantaliteye yönelerek gelecek nesiller için sürdürülebilir bir gelişme biçiminin korunabilmesi için sıkça uyardı.
“Bir gereksiz ihtiyaçlar dağı yarattık. Yeni için alışveriş yapmak, eskiyi çöpe çıkarmak… Ömürlerimizi boşa harcıyoruz! Bir şey satın aldığımız zaman karşılığında para ödemiyoruz. Harcamak zorunda kaldığımız parayı kazanmak için ömürlerimizden verdiğimiz zamanı ödüyoruz.”
Mujica 2015’ten 2018’e kadar senatörlüğe devam etti. Ardından da siyasi ve ekonomik gelişmelere karşı sözünü sakınmayan aktif bir aktör olmaya devam etti. Nisan ayında kanser teşhisi sebebiyle kamuoyu ilgisinden uzaklaşma niyetini açıkladı. Yine de Mujica sağlığı ele verdikçe Uruguay solunun kitle hareketinin bir parçası olmaya devam etti. Geniş Cephe adayı Yamandu Orsi’nin başkanlığı ile sonuçlanan seçim döneminde kampanya yürüyüşlerine katıldı.
“İnsanın düşündüğü gibi yaşayabilmesi için, onur diyeceğim şeye sahip olması lazım. Ben böyle yaşamaya çalışıyorum. Diğerleri de böyle yapsın demiyorum, ancak siyasetçilerin çoğunluk gibi yaşadığı zaman saygı göreceğine inanıyorum” diyen, başkanlık gelirinin çoğunu bağışlayan, eski model bir Vokswagen Beetle süren ve mütevazı bir çiftlik evinde yaşayan Mujica’nın sözlerinin yarattığı ilgi ve karşılık hiçbir zaman Uruguay ile sınırlı kalmadı.
Çeviren: Yusuf Tuna Koç
Telesurenglish.net
