Grev Kırıcılığı: Bir Hukuk Devleti Sorunu

Grev, modern çalışma hukukunda işçinin üretimden gelen gücünü kullanarak masada eşitlik aradığı en meşru ve anayasal haktır. Ancak bugün Türkiye’de bu hak, "grev kırıcılığı" adı verilen sistematik bir kuşatma altında, kağıt üzerinde bir metne dönüştürülmek isteniyor. Grev kırıcılığı, sadece bir iş durdurma eylemini başarısız kılma çabası değildir; bu eylem, emeğin sermaye karşısındaki tek meşru savunma silahının elinden alınması, yani anayasal bir hakkın fiilen yok edilmesidir.

YÖNTEMLER VE TÜRLER:

Grev kırıcılığı bugün karşımıza tek bir biçimde çıkmıyor; aksine, sermayenin yaratıcılığıyla çeşitlenen bir "yöntemler bütününe" dönüşmüş durumda. İşverenler bu suçu işlerken hukukun boşluklarından sızan farklı yollara başvuruyor:

• İnsani ikame (Doğrudan Kırma): Grevdeki işçinin yerine, yasak olmasına rağmen dışarıdan yeni personel getirilerek üretimin hiçbir şey olmamış gibi sürdürülebilmesi.
• Fason firar (Üretimi Kaydırma): Fabrikadaki işin, grev süresince fason işletmelere veya alt işverenlere gizlice paslanarak grevin etkisinin kırılması.
• Fiziki tasfiye ve makine kaçırma: Belki de en ağır biçimi olan; üretim araçlarının, kalıpların ve tezgahların gece yarısı operasyonlarıyla fabrikadan kaçırılarak işçinin muhatapsız bırakılması.

YASAL BOYUT:

6356 Sayılı Kanun’a göre grev kırıcılığı tartışmasız adli bir suçtur. Ancak hukuk sistemimizdeki temel tıkanıklık, yasanın caydırıcılık vasfını yitirmiş olmasıdır. Uygulanan komik idari para cezaları, devasa fabrikaların patronları için bir "ceza" değil, olsa olsa bir "operasyon gideri" veya "suç işleme bedeli" haline gelmiştir. Eğer bir suçun bedeli, o suçtan elde edilecek kârın çok altında kalıyorsa; devlet, patrona dolaylı bir "hukuksuzluk vizesi" vermiş olur. Cezanın maliyet kalemine dönüştüğü yerde adalet susar.

SOMUT ÖRNEK: TEMEL CONTA’DA 400 GÜNLÜK ONUR SINAVI

Bu teorik krizin en çıplak örneği, İzmir Kemalpaşa’daki Temel Conta fabrikasında yaşanmaktadır. Petrol-İş üyesi işçilerin, düşük ücret ve ağır çalışma koşullarına karşı başlattığı direniş bugün 400 günü geride bırakmıştır. Bu süreçte işçiler sadece soğukla ve açlıkla değil, işverenin sistematik baskılarıyla da mücadele etmiştir. Direnişin ilk günlerinden itibaren sendikal hakları tanımayan işveren, önce işçi çıkarma yoluna gitmiş, ardından grev gözcülerini fabrikadan uzaklaştırmaya çalışmıştır.

Bugün gelinen noktada ise süreç, "fiziki tasfiye" aşamasına evrilmiştir. Patron, makineleri vinçlerle tırlara yükleyip kaçırma yoluna gitmiş; buna engel olmak isteyen, 400 gündür fabrika önünde nöbet tutan işçilerin karşısına kolluk kuvvetleri dikilmiştir. Evrensel'in aktardığına göre, polisin makine kaçıran tırlara yol açmasına tepki gösteren işçiler ile emniyet yetkilisi arasındaki diyalog, devletin sınıfsal karakterini özetler niteliktedir. İşçilerin müdahale talebine emniyet amiri şu yanıtı verir:

"Ben makinelerin taşınmasının tarafı değilim, emniyet tedbiri alıyorum. Bu sizinle işveren arasındaki bir sorun. Sizin engellemeniz suçtur." Müfettiş raporuyla suçun işlendiği tescillendiği halde, kolluk gücünün bu "tarafsızlığı", aslında açıkça bir taraf tutma halidir. 400 günlük emeği hiçe sayan bu tavır, hukuksuzluğun vinçlerle taşınmasına refakat etmektir.

ANAYASAL HAK VE DEVLETİN SORUMLULUĞU

Grev kırıcılığı, sadece iki taraf arasındaki bir iş hukuku uyuşmazlığı değildir; doğrudan Anayasal grev hakkının, sermaye eliyle fiilen ortadan kaldırılması girişimidir. Bir hukuk devletinde devletin görevi, bu hak gaspına karşı sadece "tarafsız" kalmak değil, Anayasa’nın teminatı altındaki bu hakkı korumak için yasaların koruyuculuğunu sahada hayata geçirmektir. Anayasal grev hakkına saygı duymak ve bu hakkın grev kırıcılığı ile engellenmesini önlemek, devletin en temel pozitif yükümlülüğüdür. Yasaların bu yöndeki koruyuculuğu tavizsiz bir şekilde uygulanmadığı sürece, ne grev hakkından ne de hukuk devletinden söz etmek mümkün olacaktır.