Her şey masallarla kitaplarla ve bir oyunla başladı
Fidan Güneş GÜRGÖR KILIÇ
Çocuk ve gençlik edebiyatı denilince akla gelen ilk isimlerden biri olan Gülsüm Cengiz’in çocuk ve gençlik edebiyatına ilişkin tarihsel birikimini ortaya koyduğu, Çocuklar Masallar ve Yaşam / Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Üzerine (1871-2015) adlı inceleme kitabı Kor Kitap’tan çıktı. Kitap, çocuğun gelişim süreci ve çocuk gelişiminde sanatın işlevi, çocuk ve gençlik edebiyatı, çocuk ve gençlik edebiyatında metin türleri, çocuk ve gençlik kitaplarındaki yazınsal ve ideolojik sorunlar, yazın ustalarının çocuk ve gençlik kitapları, çocuk ve gençlik edebiyatı alanındaki ödüller ve onurlandırmalar başlıklı bölümlerden oluşuyor. Kitapta Cengiz’in yaşamından kesitler de var. Cengiz’in masallarla tanışmasının okul öncesi dönemine rastladığı ve anneannesinden dinlediği masalların çoğunda çocukluk dünyasında karşılığı olmayan korku ögeleri olmasına karşın, bu masalların Cengiz’in düş gücünü ve yaratıcılığının gelişmesine katkı sunduğunu okuyoruz.
Çocuk gelişimi çok boyutlu. Bu boyutlar çok yönlü besleniyor. Bu kitapta anne karnından itibaren sanatın, sanat yapıtlarının çocuğun gelişimine nasıl katkı sağladığını görüyoruz. Ninniler, nazlatmalar, nazlatma oyunları, tekerlemeler, çocuk şarkıları, masallar ve öyküler… Kitap, tüm bu alanlarda bize örneklerle bilgiler sunuyor, aynı zamanda değişen yaşam koşulları ile çocukların yaşamına giren teknolojik uygulamaların etkilerine de değiniyor. Ayrıca çocuğun kendi kültürünü öğrenme, sanat eğitimi alma hakkı süreçlerindeki rol ve sorumlulukları da gözler önüne seriyor.
Cengiz kitabında, çocuk ve gençlik kitaplarını değerlendirme ölçütleri, çocuk ve gençlik edebiyatının eğitimdeki yeri, okuma kültürünün geliştirilmesi için neler yapılması gerektiği, çocuk ve gençlik edebiyatı alanındaki metin türleri, masallar, masalımsı yapıtlar, öykü, şiir, roman, tiyatro, gezi, günlük, anı, mektup, deneme, biyografi olarak sınıflandırarak ayrıntılı olarak bilimsel dayanaklı birçok kaynakla açıklıyor.
Cengiz, geniş bir tarih perspektifinden Türkiye’nin çocuk ve gençlik edebiyatının detaylı bir analizini örneklerle okuyucularla buluşturuyor. Cumhuriyet öncesi dönem, Cumhuriyet'in ilk yıllarından 60’lı yıllara kadar olan dönem, 1960 sonrası ve 1968 hareketinin alana etkisi, 1970’li, 1980’li,1990’lı ve 2000’li yıllara ait eserler, yazarlar ve çizerler bolca örneklerle ve atıflarla okuyucu ile buluşuyor. Çocuk ve gençlik edebiyatının ülkemizdeki tarihsel sürecini derinlemesine inceleyen kitap aynı zamanda çocuk ve gençlik kitaplarındaki yazınsal ve ideolojik sorunlar ve bu sorunların çocukların gelişimine olumsuz etkilerini gözler önüne seriyor. Kitapta, çocuk ve gençlik kitaplarında sıkça karşılaşılan, ötekileştirme, ayrımcılık, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, şiddet, savaş gibi çocukların gelişimini olumsuz etkileyen durumlara ve konulara örneklerle değiniliyor.
Ülkemiz yazın tarihi, çocuk ve gençlik edebiyatı alanında yazın ustaları ve onların yapıtları önemli bir yer tutuyor. Cengiz kitabında, Tevfik Fikret, Nâzım Hikmet, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Orhan Kemal, Rıfat Ilgaz, Mehmet Başaran, Kemal Özer, Muzaffer İzgü gibi kıymetli birçok yazar/ şairin yapıtlarını inceleyerek okuyucu ile buluşturuyor. Ayrıca birçok roman örneğini bilgi dağarcığımıza sunuyor. Kitabın son kısmındaki çocuk ve gençlik edebiyatı alanındaki ödüller ve onurlandırmalarla bütünsel olarak yazarların/şairlerin isimlerine ulaşmak mümkün. Bu kısımda belki bugüne kadar kitaplarını okumaya fırsat bulamadığınız yeni yazarlar veya şairlerle tanışmanız olası.
Çocuklar Masallar ve Yaşam / Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Üzerine (1871-2015) kitabı, kitabın tüm bölümleri düşünüldüğünde araştırma ve inceleme boyutunda yıllar geçse de başucu niteliğinde olacak bir baş yapıt karşımıza çıkıyor. Çocuk ve gençlik edebiyatına gönül vermiş herkesin keyifle okuyacağı ve aynı zamanda çocuk ve gençlik edebiyatı üzerine uzun bir tarihsel sürecin ayrıntılı bir fotoğrafı üzerinden tartışmalar yürütebileceğimiz muazzam bir kitap. Her şey masallarla, kitaplarla ve bir oyunla başladı.
