Yeni tehlike kapımızda: Fentanil
Ölümcül dozu 2 miligram. Morfinden yaklaşık 100 kat daha güçlü. Fentanilden bahsediyorum, Batı’da büyük sorun yaratan, Türkiye’de henüz pek konuşulmayan bir katilden.
ABD Uyuşturucu ile Mücadele Dairesi, geçen yıl 60 milyondan fazla fentanil katkılı sahte hap ve yaklaşık 3 bin 600 kilo fentanil tozu yakaladıklarını açıkladı. Kurumun açıklamasına göre maddenin sadece 2 miligramı ölümcül olabiliyor ve yakalanan miktar 380 milyondan fazla ölümcül fentanil dozuna eşit. Ülkede bu yıl ele geçirilen fentanil miktarı da 262 milyondan fazla ölümcül doza karşılık geliyor.
NARKOTİK RAPORU: YAKIN TEHDİT
Madde, son yıllarda Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı’nın yıllık raporlarında da yer almaya başladı. 2024 yılı raporunda fentanilin Kuzey Amerika ve Avrupa ülkelerinde artan bir tehdit haline geldiği belirtildi, Türkiye için de yaklaşan bir tehlike olduğu uyarısı yapıldı: “ABD’de son yıllarda ciddi bir kriz haline dönüşen sentetik opioid sorununun çoğunluğu fentanil türevleri kaynaklı olmak üzere her yıl artan şekilde aşırı doz ölümlere sebep olmaktadır. Avrupa’da ise İrlanda, Estonya, Letonya’da görülmeye başlanması ve ölümlere sebep olması nedeniyle fentanil türevleri gerek Avrupa gerekse ülkemiz açısından yakın bir tehdit olarak görülmektedir.”
Fentanil ve türevleri aslında hem tıp hem de veterinerlik alanında anestezi ve analjezik olarak kullanılan maddelerden. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun 28 Şubat 2025 tarihli, Fentanil İçeren İlaçlar–Acil Güvenlilik Kısıtlaması başlıklı genelgesinde, fentanil içeren tüm ilaçlarla ilgili, Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Farmakovijilans Değerlendirme Komitesi (PRAC) tarafından yayınlanan “Opioid Kullanım Bozukluğu (OKB)” ile ilgili uyarıların, Avrupa’da fentanil içeren ilaçların ürün bilgilerine ilave edileceğinin belirtildiği bilgisi verildi, buna dair yeni düzenlemeler paylaşıldı.
Ancak fentanil sadece bu yolla elde edilmiyor. Örneğin ABD’ye ulaşan fentanili, Çin’den getirilen kimyasalları kullanarak Meksikalı karteller üretiyor. Hatta ABD Başkanı Donald Trump, Meksika, Kanada ve Çin mallarına gümrük vergisi getirme kararını sadece ekonomik nedenlerle almadığını, “fentanil belasını” da sona erdirmek istediğini söylemişti. UNODC Dünya Uyuşturucu Raporu’na göre, 2022 yılında ABD’de gerçekleşen toplam 100 binden fazla aşırı doz uyuşturucu ölümünün 81 bin 806’sı opioid, bu ölümlerin yaklaşık 74 bini fentanil kaynaklı.
TALİBAN ETKİSİ
Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı’nın son raporunda da Afganistan’daki gelişmelerden kaynaklı olarak daralan eroin tedariğinin, suç gruplarını sentetik bir opioid türü olan fentanil kaçakçılığına yönlendirmesinin ihtimal dahilinde olduğu ifade ediliyor.
Asıl sinsi tehlike ise fentanilin diğer uyuşturucuların içine karıştırılarak satılması. Yani hiç kimse, ben 2 mg fentanil içip öleyim, diye bu uyuşturucuyu almıyor. Topluma “zararsız” diye pazarlananlar da dahil her formdaki her uyuşturucunun içerisinde fentanil olma olasılığı var.
Narkotik raporu da bu tehlikeye dikkati çekiyor: “Çeşitli imal yöntemleri ile laboratuvar ortamında üretimi yapılan fentanil türevlerinin Amerika kıtası üzerinde yapılan yakalamalarda diğer uyuşturucu türleri ile de gizlendiği uluslararası raporlarda belirtilmektedir.”
Bahsedilen uluslararası raporlardan biri DEA’in. Kurumun fentanil ile ilgili açıklamasında, diğer yasadışı uyuşturucuların kasıtlı olarak fentanil ile kontamine edilmiş olma riskinin yüksek olduğu belirtiliyor: “Etkisi ve düşük maliyeti nedeniyle, uyuşturucu satıcıları fentanili eroin, metamfetamin ve kokain gibi diğer uyuşturucularla karıştırarak ölümcül etkileşim olasılığını artırıyor.”
Yani, halihazırda kokain veya meth gibi maddelerin tehlikesine odaklanmışken, fentanil bu maddelerle birlikte bir “yan tehlike” olarak da karşımızda duruyor.
